Μετά από περίπου 80 χρόνια χωρίς ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις, το κληρονομικό δίκαιο στην Ελλάδα εισέρχεται σε μια νέα εποχή, με εκτεταμένες αλλαγές που στοχεύουν στην αντιμετώπιση χρόνιων προβλημάτων γύρω από τη διαχείριση και την αξιοποίηση της ακίνητης περιουσίας.
Οι νέες ρυθμίσεις επιχειρούν να προσαρμόσουν το νομικό πλαίσιο στις σύγχρονες κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες, δίνοντας έμφαση στην αποφυγή οικογενειακών συγκρούσεων, στον περιορισμό της εγκατάλειψης ακινήτων και στην ενίσχυση των δικαιωμάτων συζύγων και συντρόφων.
Τέλος στο «εξ αδιαιρέτου» και στα «αδελφομοίρια»
Στο επίκεντρο των αλλαγών βρίσκεται η ουσιαστική κατάργηση του γνωστού καθεστώτος «εξ αδιαιρέτου», που για δεκαετίες δημιουργούσε σοβαρά προβλήματα στη διαχείριση κληρονομιών.
Μέχρι σήμερα, όταν ένα ακίνητο περνούσε σε περισσότερους κληρονόμους, όλοι αποκτούσαν ποσοστό συγκυριότητας, γεγονός που συχνά οδηγούσε σε αδυναμία συνεννόησης και τελικά σε πλήρη αδράνεια της περιουσίας.
Με το νέο πλαίσιο, ένας από τους κληρονόμους θα μπορεί να αποκτά το ακίνητο εξ ολοκλήρου, ενώ οι υπόλοιποι θα αποζημιώνονται οικονομικά ή θα λαμβάνουν άλλο περιουσιακό στοιχείο αντίστοιχης αξίας.
Έτσι, αποφεύγεται ο κατακερματισμός των περιουσιών σε μικρά ποσοστά και διευκολύνεται η αξιοποίηση των ακινήτων.
Σε περιπτώσεις διαφωνίας, οι ενδιαφερόμενοι θα έχουν τη δυνατότητα να προσφεύγουν στη Δικαιοσύνη, ώστε το δικαστήριο να καθορίζει το ύψος της αποζημίωσης και να επιλύει τις διαφορές μεταξύ των συγκληρονόμων.
Νέα δεδομένα για συζύγους και παιδιά
Οι αλλαγές επηρεάζουν και τα ποσοστά κληρονομιάς μεταξύ παιδιών και επιζώντος συζύγου.
Συγκεκριμένα, όταν υπάρχει ένα παιδί, το ποσοστό του συζύγου αυξάνεται από 25% σε 33%, ενώ το υπόλοιπο ποσοστό αποδίδεται στο παιδί.
Σε περιπτώσεις όπου υπάρχουν δύο ή περισσότερα παιδιά, παραμένει το ισχύον καθεστώς, με τον επιζώντα σύζυγο να λαμβάνει το 25% της περιουσίας και τα παιδιά το υπόλοιπο 75%.
Οι νέες διατάξεις επιδιώκουν να ενισχύσουν την προστασία του συζύγου που παραμένει στη ζωή, αναγνωρίζοντας τις σύγχρονες οικογενειακές ανάγκες και την οικονομική πραγματικότητα πολλών νοικοκυριών.
Προστασία και για τα ζευγάρια χωρίς γάμο
Ιδιαίτερη σημασία αποκτούν και οι νέες προβλέψεις για ζευγάρια που ζουν μαζί χωρίς γάμο ή σύμφωνο συμβίωσης.
Σύμφωνα με τις νέες ρυθμίσεις, ο επιζών σύντροφος θα αποκτά δικαίωμα παραμονής στην κοινή κατοικία για τουλάχιστον τρία χρόνια μετά τον θάνατο του συντρόφου του, ακόμη και αν δεν υπάρχει επίσημη νομική σχέση.
Παράλληλα, όταν δεν υπάρχουν παιδιά ή άλλοι συγγενείς, ο σύντροφος θα μπορεί πλέον να κληρονομεί ολόκληρη την περιουσία, αποτρέποντας τη μεταβίβασή της στο Δημόσιο, όπως προβλέπει το ισχύον καθεστώς σε αρκετές περιπτώσεις.
Νέα δυνατότητα αξιοποίησης ακινήτων εν ζωή
Το νέο πλαίσιο εισάγει και μια ακόμη σημαντική δυνατότητα για τους ιδιοκτήτες ακινήτων.
Συγκεκριμένα, ένας ιδιοκτήτης θα μπορεί να πουλήσει το σπίτι ή το εξοχικό του όσο βρίσκεται εν ζωή, διατηρώντας ωστόσο το δικαίωμα να συνεχίσει να κατοικεί σε αυτό μέχρι το τέλος της ζωής του.
Εναλλακτικά, θα έχει τη δυνατότητα να συμφωνήσει με τον αγοραστή την παραμονή του στο ακίνητο μέσω καταβολής ενοικίου.
Η συγκεκριμένη ρύθμιση στοχεύει κυρίως στην οικονομική ενίσχυση ηλικιωμένων ανθρώπων που διαθέτουν ακίνητη περιουσία αλλά δυσκολεύονται οικονομικά, χωρίς να αναγκάζονται να εγκαταλείψουν το σπίτι τους.
Ένα νέο μοντέλο για την κληρονομική διαδοχή
Οι αλλαγές στο κληρονομικό δίκαιο φιλοδοξούν να περιορίσουν τις οικογενειακές αντιπαραθέσεις, να προστατεύσουν την αξία των ακινήτων και να εκσυγχρονίσουν ένα πλαίσιο που παρέμενε σχεδόν αμετάβλητο για δεκαετίες.
Με τις νέες ρυθμίσεις, η Πολιτεία επιχειρεί να δώσει πιο λειτουργικές και πρακτικές λύσεις σε ζητήματα που μέχρι σήμερα οδηγούσαν συχνά σε πολυετείς δικαστικές διαμάχες και εγκαταλελειμμένες περιουσίες.
